हवामान-स्मार्ट शेती म्हणजे काय ? / what climate-smart agriculture

climate-smart agriculture

हवामान बदल हे एक निर्विवाद वास्तव आहे जे कृषी क्षेत्र आणि जागतिक अन्न सुरक्षेसमोर महत्त्वपूर्ण आव्हाने उभी करते. या आव्हानांचा सामना करण्यासाठी, शेतीमध्ये शाश्वत आणि नाविन्यपूर्ण पद्धतींचा अवलंब करण्यावर भर दिला जात आहे. climate-smart agriculture(CSA) हा एक आशादायक उपाय म्हणून उदयास आला आहे .

  • जो उत्पादकता वाढवण्यासाठी, लवचिकता वाढवण्यासाठी आणि पर्यावरणावरील शेतीचा प्रभाव कमी करण्याचा प्रयत्न करतो.
  • या लेखात, आम्ही climate-smart agriculture संकल्पना, तिची प्रमुख तत्त्वे .
  • आपल्या ग्रहासाठी शाश्वत आणि लवचिक भविष्य घडवण्याची त्याची क्षमता यांचा अभ्यास करू.

फार्म टू टेबल प्रक्रिया म्हणजे काय ? 

अ )हवामान-स्मार्ट शेती समजून घेणे/ Understanding climate-smart agriculture

  • हवामान-स्मार्ट शेती म्हणजे एक व्यापक दृष्टीकोन आहे.
  • ज्याचा उद्देश अन्न सुरक्षा आणि पर्यावरणीय शाश्वतता सुनिश्चित करताना हवामान बदलाच्या आव्हानांना प्रभावीपणे प्रतिसाद देण्यासाठी पारंपारिक शेती पद्धती बदलण्याचा आहे.
  • यामध्ये विशिष्ट हवामान परिस्थिती आणि स्थानिक संदर्भांना अनुसरून तयार केलेल्या तंत्र आणि तंत्रज्ञानाचा समावेश आहे.

ब )हवामान-स्मार्ट शेतीची प्रमुख तत्त्वे/Key Principles of Climate-Smart Agriculture

1. शाश्वत तीव्रता: CSA ( climate-smart agriculture) निविष्ठांची कार्यक्षमता वाढवून त्यांचे पर्यावरणावरील नकारात्मक प्रभाव कमी करून शाश्वतपणे कृषी उत्पादकता वाढवण्याचा प्रयत्न करते. यामध्ये स्मार्ट सिंचन प्रणाली, अचूक शेती तंत्र आणि पीकांच्या सुधारित वाणांचा समावेश आहे.

2. अनुकूलन: हवामान बदलामुळे अप्रत्याशित हवामान पद्धती आणि अत्यंत घटना घडतात. CSA ( climate-smart agriculture )बदलत्या परिस्थितीशी जुळवून घेण्यासाठी हवामानास अनुकूल पिके घेण्यावर, कृषी प्रणालीचे वैविध्यीकरण आणि सुधारित जल व्यवस्थापन पद्धती यावर भर देते.

3. शमन: हरितगृह वायू उत्सर्जनात कृषी क्षेत्राचा मोठा वाटा आहे. CSA ( climate-smart agriculture) कृषी वनीकरण, संवर्धन मशागत आणि सेंद्रिय शेती यासारख्या पद्धतींद्वारे उत्सर्जन कमी करण्याचा प्रयत्न करते, ज्यामुळे कार्बन अलग होतो आणि मातीचे आरोग्य वाढते.

4. लवचिकता: कृषी प्रणालींमध्ये लवचिकता निर्माण करण्यामध्ये पूर्व चेतावणी प्रणाली, हवामान माहिती सेवा आणि जोखीम व्यवस्थापन धोरणे एकत्रित करणे समाविष्ट आहे ज्यामुळे शेतकऱ्यांना हवामान-संबंधित आव्हानांचा अंदाज लावण्यात आणि त्यांना तोंड देण्यासाठी मदत होते.

5. सामाजिक समता: CSA ( climate-smart agriculture) सर्वसमावेशकतेला प्रोत्साहन देते आणि असुरक्षित समुदायांना शाश्वत शेती पद्धतींसाठी आवश्यक संसाधने आणि माहिती उपलब्ध असल्याची खात्री करते. स्त्री-पुरुष समानता आणि कृषी क्षेत्रातील महिलांचे सक्षमीकरण हेही महत्त्वाचे घटक आहेत.

हायड्रोपोनिक शेती म्हणजे काय ?

क ) हवामान-स्मार्ट शेतीच्या मुख्य पद्धती

1. संवर्धन शेती:

  • ही प्रथा कमीतकमी मातीचा त्रास, कायमस्वरूपी मातीचे आच्छादन आणि पीक रोटेशनला प्रोत्साहन देते.
  • मातीची रचना आणि ओलावा टिकवून, संवर्धन शेती अत्यंत हवामानाच्या घटनांशी लवचिकता वाढवते आणि धूप कमी करते.

2. कृषी वनीकरण:

  • झाडे पिके किंवा पशुधनासह एकत्रित केल्याने केवळ उत्पन्नाचे अतिरिक्त स्रोतच मिळत नाहीत .
  • तर कार्बनचे पृथक्करण होते, पाण्याचे संरक्षण होते आणि जैवविविधता वाढते.

3. पाणी व्यवस्थापन:

ठिबक सिंचन, पावसाचे पाणी साठवण आणि पाण्याचा पुनर्वापर यांसारख्या पद्धतींद्वारे पाण्याचा कार्यक्षम वापर केल्यास पाण्याचा अपव्यय कमी होतो आणि कृषी उत्पादकता वाढते.

4. हवामान-लवचिक पिके:

  • अति तापमान, दुष्काळ, पूर आणि कीटकांचा सामना करू शकतील अशा पिकांच्या जाती विकसित करणे .
  • लागवड करणे बदलत्या हवामानाच्या पार्श्वभूमीवर स्थिर उत्पादन आणि अन्न सुरक्षा सुनिश्चित करते.

5. एकात्मिक कीड व्यवस्थापन:

  • नैसर्गिक शिकारी, पीक रोटेशन आणि जैविक नियंत्रणांचा वापर करून, शेतकरी रासायनिक कीटकनाशकांचा वापर कमी करू शकतात.
  • पर्यावरणाची हानी कमी करू शकतात आणि जैवविविधता जतन करू शकतात.

महाराष्ट्र मुख्यमंत्री सौर कृषी पंप योजना 2023: ऑनलाइन अर्ज कसा करावा ?

ड )हवामान-स्मार्ट शेतीचे फायदे

1. वाढलेली अन्न सुरक्षा:

  • CSA शाश्वत तीव्रता आणि हवामानास अनुकूल पिकांना प्रोत्साहन देत असल्याने.
  • हवामानातील अनिश्चितता असतानाही ते स्थिर अन्न उत्पादन आणि उपलब्धता सुनिश्चित करण्यास मदत करते.

2. वर्धित लवचिकता:

CSA पद्धती शेतकऱ्यांना हवामान-संबंधित जोखमींशी जुळवून घेण्यास सक्षम करतात, कृषी प्रणालींची असुरक्षितता अत्यंत घटना आणि बाजारातील चढ-उतारांना कमी करतात.

3. जैवविविधता संवर्धन:

नैसर्गिक अधिवासांचे रक्षण करणाऱ्या आणि कृषी-जैवविविधतेला प्रोत्साहन देणाऱ्या पद्धतींना प्रोत्साहन देऊन, CSA(climate-smart agriculture )वनस्पती आणि जीवजंतूंच्या संवर्धनासाठी योगदान देते.

4. कार्बन जप्ती:

CSA तंत्राची अंमलबजावणी केल्याने वातावरणातून कार्बन डायऑक्साइड काढून टाकण्यात मदत होते, त्यामुळे हवामान बदलावरील शेतीवर होणारा परिणाम कमी होतो

5. दारिद्र्य निर्मूलन:

हवामान-स्मार्ट शेती उत्पादकता वाढवून, उत्पन्नाच्या स्त्रोतांमध्ये विविधता आणून आणि उत्पादन खर्च कमी करून लहान शेतकऱ्यांचे जीवनमान सुधारू शकते.

निष्कर्ष

हवामान बदलामुळे शेती आणि अन्न सुरक्षेला अभूतपूर्व धोका निर्माण झाला आहे, ज्यामुळे शाश्वत भविष्यासाठी हवामान-स्मार्ट शेतीचा अवलंब करणे अत्यावश्यक आहे. CSA ( climate-smart agriculture ) ची तत्त्वे आणि पद्धती आत्मसात करून, आम्ही लवचिक कृषी प्रणाली वाढवू शकतो, नैसर्गिक संसाधनांचे संरक्षण करू शकतो आणि पर्यावरणावरील शेतीचा प्रभाव कमी करू शकतो. सरकार, खाजगी क्षेत्रे आणि व्यक्तींनी क्लायमा संक्रमणास समर्थन देण्यासाठी आणि प्रोत्साहन देण्यासाठी हात जोडले पाहिजेत

अधिक  माहितीसाठी सामील व्हा !!

whatsapp येथे क्लिक करा 
Telegram येथे क्लिक करा 

टीप :-  या लेखामध्ये दिलेली माहिती आम्ही वायक्तिक रित्या त्यावर संशोधन किंवा त्या माहितीची पूर्ण पणे खात्री करून तुमच्या पर्यंत पोहचवण्याचा प्रयत्न करत आहोत , तरीही लेखातील माहिती ही सरकारी वेबसाईट द्वारे नाही देण्यात आली किंवा आपली वेबसाईट ही सरकारी नाही तरीही माहितीची पूर्ण खात्री करूनच विश्वास करा 

धन्यवाद !!

team– @आपलशिवार . कॉम

2 Comments on “हवामान-स्मार्ट शेती म्हणजे काय ? / what climate-smart agriculture”

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *