पुनरुत्पादक शेती म्हणजे काय ? /What is regenerative agriculture?

regenerative agriculture

अशा युगात जिथे पर्यावरणाची चिंता सर्वोपरि आहे, पुनरुत्पादक शेती(regenerative agriculture) शेतकऱ्यांसाठी आणि ग्रहासाठी एक आशेचा किरण म्हणून उदयास आली आहे. हा अभिनव दृष्टीकोन शाश्वत शेतीच्या पलीकडे जातो, ज्याचा उद्देश कृषी उत्पादकता वाढवताना पर्यावरणीय प्रणाली पुनर्संचयित करणे आणि मातीचे आरोग्य वाढवणे आहे. या लेखात, आम्ही पुनरुत्पादक शेतीच्या(regenerative agriculture) संकल्पनेचा सखोल अभ्यास करू, तिची तत्त्वे, फायदे आणि शेतीचे भविष्य घडवण्यात तिची भूमिका शोधून काढू.

हवामान-स्मार्ट शेती म्हणजे काय ?

पुनरुत्पादक शेती म्हणजे काय?/What is regenerative agriculture?

एक समग्र शेती तत्वज्ञान आहे जे माती, वनस्पती, प्राणी आणि पर्यावरण यांच्या परस्परावलंबनावर भर देते. पारंपारिक पद्धतींच्या विपरीत जी अनेकदा संसाधने कमी करतात आणि परिसंस्थेला हानी पोहोचवतात, पुनरुत्पादक शेती निसर्गाच्या जटिल चक्रांची नक्कल करून जमिनीचे पुनरुज्जीवन करण्याचा प्रयत्न करते. हा दृष्टिकोन मूळ तत्त्वांच्या संचामध्ये आहे जे शेतकऱ्यांना जमिनीचे शोषण करण्याऐवजी पुनर्निर्मितीकडे मार्गदर्शन करतात.

पुनरुत्पादक शेतीची प्रमुख तत्त्वे/Key Principles of Regenerative Agriculture/

1. जमिनीचा त्रास कमी करा:

पुनरुत्पादक शेती( regenerative agriculture ) कमी मशागतीला प्रोत्साहन देते. मशागत केल्याने मातीची रचना बिघडू शकते आणि धूप होऊ शकते. त्रास कमी करून, मातीची नैसर्गिक रचना आणि सूक्ष्मजीव टिकून राहतात.

2. विविध आच्छादन पिके:

नगदी पिकांच्या दरम्यान आच्छादन पिके लावली जातात ज्यामुळे पर्जन्य कालावधीत जमिनीचे संरक्षण आणि समृद्धी होते. ही पिके धूप रोखतात, पाणी टिकवून ठेवतात आणि जैवविविधतेला चालना देतात, जी लवचिक परिसंस्थेसाठी आवश्यक आहे.

3. पीक रोटेशन:

वेगवेगळ्या पिकांची एकापाठोपाठ लागवड केल्याने कीड आणि रोग वाढणे, तसेच पोषक तत्वांचा ऱ्हास टाळण्यास मदत होते. पिके फिरवल्याने जमिनीत संतुलित पोषक तत्वे तयार होतात आणि कृत्रिम खतांची गरज कमी होते.

4. कंपोस्टिंग आणि मल्चिंग:

कंपोस्टिंग आणि मल्चिंगद्वारे सेंद्रिय पदार्थांचा पुनर्वापर केल्याने जमिनीत पोषक तत्वे परत येतात, त्याची रचना सुधारते आणि पाणी धरून ठेवण्याची क्षमता वाढते. यामुळे कृत्रिम खते आणि रसायनांवर अवलंबून राहणे कमी होते.

5.एकत्रित पशुधन:

शेती प्रणालीमध्ये पशुधन समाविष्ट करणे नैसर्गिक चरण्याच्या पद्धती आणि पोषक सायकलिंगची नक्कल करते. त्यांची उपस्थिती कीटकांवर नियंत्रण ठेवण्यास मदत करते, तुडवण्याद्वारे मातीची रचना सुधारते आणि खताद्वारे सेंद्रिय पदार्थांचे योगदान देते.

६. कृषी वनीकरण:

पिकांच्या बरोबरीने झाडे किंवा झुडुपे लावल्याने एक वैविध्यपूर्ण परिसंस्था निर्माण होते जी फायदेशीर कीटकांसाठी निवासस्थान देते, पाणी वाचवते आणि कार्बन डायऑक्साइड काढून टाकते, हवामान बदलाचे परिणाम कमी करते.

7. पाणी व्यवस्थापन:

  • समोच्च शेती आणि जल पाणलोट प्रणाली यासारख्या तंत्रांची अंमलबजावणी केल्याने मातीची धूप रोखली जाते .
  • पाण्याचा वापर इष्टतम होतो, ज्यामुळे दुष्काळाशी संबंधित पीक अपयशाचा धोका कमी होतो.

व्हर्टिकल शेती म्हणजे काय?

पुनरुत्पादक शेतीचे फायदे/Advantages of Regenerative Agriculture

1. वर्धित मृदा आरोग्य:

  • पुनरुत्पादक शेती ( regenerative agriculture) पद्धती जमिनीतील सेंद्रिय पदार्थ, सूक्ष्मजीव विविधता आणि पोषक घटक वाढवतात.
  • निरोगी माती वनस्पतींच्या जोमदार वाढीस मदत करते आणि रासायनिक निविष्ठांची गरज कमी करते.

2. कार्बन जप्ती:

  • वनस्पतींच्या वाढीला चालना द्यावा लागते .
  • सेंद्रिय पदार्थांसह माती समृद्ध करून, पुनरुत्पादक शेती (regenerative agriculture )तावरणातील कार्बन डायऑक्साइड घेते .
  • जमिनीत साठवते, हवामान बदलाचा सामना करते.

3. वाढलेली जैवविविधता:

  • विविध पीक परिभ्रमण, कव्हर पिके आणि एकात्मिक पशुधन प्रणाली विविध प्रजातींसाठी अधिवास निर्माण करतात.
  • यामुळे पर्यावरण सुधारते कीड नियंत्रित होते आणि रसायनिक खत वापर कमी होतो . 

4. पाण्याच्या गुणवत्तेत सुधारणा:

  • निरोगी माती पाणी अधिक प्रभावीपणे टिकवून ठेवते, वाहणे आणि जल प्रदूषणाचा धोका कमी करते.
  • आजूबाजूच्या पर्यावरणातील पाण्याची गुणवत्ता राखण्यासाठी हे महत्त्वाचे आहे.

5. हवामानातील अतिरेक्यांना लवचिकता:

  • पुनरुत्पादक पद्धती लवचिक शेती प्रणाली तयार करतात .
  • जी दुष्काळ आणि पूर यासारख्या अत्यंत हवामानाच्या घटनांना तोंड देऊ शकतात.
  • वैविध्यपूर्ण पिके आणि मातीची रचना ही आव्हाने चांगल्या प्रकारे शोषून घेतात आणि त्यांचे व्यवस्थापन करतात.

6. उच्च उत्पन्न आणि नफा:

  • गैरसमजांच्या विरुद्ध, पुनरुत्पादक शेती अनेकदा पारंपारिक पद्धतींच्या तुलनेत स्पर्धात्मक किंवा त्याहूनही जास्त उत्पादन देते.
  • कालांतराने, कमी इनपुट खर्च आणि सुधारित जमिनीची सुपीकता वाढू शकते.

हायड्रोपोनिक शेती म्हणजे काय ?

शेतीचे भविष्य: पुनरुत्पादक शेतीची भूमिका/The Future of Agriculture: The Role of Regenerative Agriculture :-
  • जग हवामान बदल, मातीचा ऱ्हास आणि अन्नसुरक्षेच्या समस्यांशी झुंजत असताना, पुनरुत्पादक शेती एक आशादायक उपाय देते.
  • हा दृष्टीकोन केवळ पर्यावरणीय समस्यांचे निराकरण करत नाही तर स्वयं-शाश्वत कृषी प्रणाली तयार करून ग्रामीण समुदायांची भरभराट होण्यास मदत करतो.
  • दीर्घकालीन मातीच्या आरोग्यावर लक्ष केंद्रित करून, पुनरुत्पादक पद्धती सिंथेटिक निविष्ठांवर आणि टिकाऊ पद्धतींवर अवलंबून राहण्याचे चक्र खंडित करतात.
निष्कर्ष :-

पुनरुत्पादक शेती हा ट्रेंडपेक्षा अधिक आहे; ही एक परिवर्तनवादी चळवळ आहे जी शेतीचे भविष्य घडवत आहे. त्याची तत्त्वे आत्मसात करून, शेतकरी त्यांच्या जमिनींचे पुनरुज्जीवन करू शकतात, हवामानातील बदल कमी करू शकतात आणि भरभराट होत असलेल्या इकोसिस्टमला चालना देऊ शकतात. पुनरुत्पादक शेतीच्या दिशेने प्रवास करण्यासाठी मानसिकतेत बदल आवश्यक आहे.

  • अधिक  माहितीसाठी सामील व्हा !!
whatsapp येथे क्लिक करा 
Telegram येथे क्लिक करा 

टीप :-  या लेखामध्ये दिलेली माहिती आम्ही वायक्तिक रित्या त्या माहितीची पूर्ण पणे खात्री करून तुमच्या पर्यंत पोहचवण्याचा प्रयत्न करत आहोत , तरीही लेखातील माहिती ही सरकारी वेबसाईट द्वारे नाही देण्यात आली किंवा आपली वेबसाईट ही सरकारी नाही तरीही माहितीची पूर्ण खात्री करूनच विश्वास करा 

धन्यवाद !!

Team– @आपलशिवार . कॉम

One Comment on “पुनरुत्पादक शेती म्हणजे काय ? /What is regenerative agriculture?”

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *